tVNS w zaburzeniach snu, lęku, nastroju i zmęczeniu
To objawy, które w PD i demencji często męczą bardziej niż sama diagnoza. Do 14 dni obserwowano lepszy nastrój i sen u seniorów, mniej lęku w PD oraz mniej bólu i zmęczenia. Przy dłuższej stymulacji RCT z sham pokazały lepszy sen w PD i w przewlekłej bezsenności.
43publikacje z pozytywnym efektem
4 dnimniej bólu i zmęczenia vs sham
14 dnimniejszy lęk w PD vs sham
8 tygodnilepszy sen w bezsenności vs sham
Publikacje
| Publikacja | Czas i grupa | Zaobserwowano | Co to daje na co dzień | Dowód |
|---|---|---|---|---|
| Wu i wsp., 2025 Frontiers in Neurology |
kuracja taVNS (czas w pełnym tekście) 54 pacjentów z bezsennością pierwotną: taVNS vs sham, plus 46 dodatkowych pacjentów leczonych aktywnie, RCT z fMRI i HRV |
Po taVNS większa aktywność sieci czuciowo-ruchowej, domyślnej i wzrokowej; podczas stymulacji wzrost RMSSD, pNN50 i HF; wyjściowa aktywność sieci domyślnej i wzrokowej oraz HF-HRV przewidywały skuteczność leczenia. | Można przewidzieć, komu stymulacja pomoże w bezsenności. | ★★ (mechanizm) |
| Le Roy i wsp., 2023 Frontiers in Neurology |
1 sesja lub 3 sesje (taVNS i sham po 3 razy) 44 zdrowe osoby w warunkach obciążeń ekstremalnych, protokół pojedynczy vs powtarzany, taVNS vs sham, badanie krzyżowe |
W protokole powtarzanym lepsza zmienność rytmu serca, wyniki poznawcze i efektywność snu oraz większa aktywacja przywspółczulna i elastyczność rytmu serca niż przy sham. | Lepsza odporność psychofizyczna i sen w warunkach dużego stresu. | ★★ (zdrowi) |
| Zhou i wsp., 2026 (półpasiec) Zhonghua Yi Xue Za Zhi |
5 dni, dodatkowo do leczenia przeciwwirusowego 40 pacjentów w średnim i starszym wieku z ostrym półpaścem i objawami depresyjno-lękowymi, taVNS vs sham, RCT |
Ból podostry po 30 dniach u 5% vs 35% po sham (p = 0,044); większa poprawa objawów depresyjno-lękowych (PHQ-4) i bezsenności (ISI) po 2 tygodniach oraz mniejsze zużycie leku przeciwbólowego (p < 0,05). | Mniej bólu po półpaścu i lepszy sen oraz nastrój. | ★★★ |
| Qi i wsp., 2025 BMC Medicine |
4 tygodnie 70 osób z bezsennością pierwotną (67 ukończyło), taVNS vs sham, RCT z fMRI |
Istotnie większy spadek PSQI, ISI i skali lęku SAS niż po sham; wyjściowa łączność przodomózgowia podstawnego z korą wzrokową przewidywała odpowiedź na leczenie. | Lepszy sen i mniej lęku przy bezsenności. | ★★★ |
| Zhao i wsp., 2019 Brain Stimulation |
4 tygodnie, samodzielnie, 2 × 30 min dziennie Mężczyzna 64 lata z bezsennością po udarze, niereagującą na leki, opis przypadku, fMRI spoczynkowe (dane z przeglądu Frontiers in Neurology 2025) |
Wynik Pittsburgh Sleep Quality Index spadł z 13 do 8 punktów; poprawa utrzymała się po 3 miesiącach. W fMRI mniejsza łączność sieci stanu domyślnego (DMN). | Lepszy sen po udarze, utrzymany po 3 miesiącach. | ★ (opis przypadku) |
| Wang R. i wsp., 2026 Neurotherapeutics |
3 tygodnie, w domu Pacjenci z chorobą Parkinsona, domowa taVNS vs sham, jednoślepe RCT |
Mniej objawów ruchowych (MDS-UPDRS III), lepsza jakość życia i sen niż po sham; niższy glutaminian w prążkowiu i wzgórzu, wyższa acetylocholina we krwi skorelowana z poprawą ruchową (dane ze streszczenia). | Lepsza sprawność ruchowa i sen w chorobie Parkinsona. | ★★★ |
| Wang Y. i wsp., 2026 Zhonghua Yi Xue Za Zhi |
od 2 dni przed operacją do 1. doby po niej, 2 × 30 min dziennie 94 pacjentów operowanych z powodu jaskry w znieczuleniu ogólnym, taVNS vs sham, RCT |
Umiarkowany lub silny ból w 1. dobie u 14,9% vs 38,3% po sham (p = 0,010); paracetamol doraźnie u 8,5% vs 23,4% (p = 0,049); wskaźnik bezsenności ISI pierwszej nocy 3,1 vs 5,7 pkt (p = 0,018) (dane ze streszczenia). | Mniej bólu i lepszy sen po operacji oka. | ★★★ |
| Bottari i wsp., 2025 Sleep |
3 noce, 1 h stymulacji przy zasypianiu 21 weteranów z PTSD (z łagodnym urazem mózgu lub bez), różne parametry tVNS vs sham, polisomnografia |
Wariant 20 Hz, 100 µs zwiększył udział snu głębokiego N3 i poprawił reakcję przestrachu następnego dnia w porównaniu ze sham; był też najlepiej tolerowany. | Głębszy sen i mniejsza nadmierna czujność w PTSD. | ★★ |
| Wu Y. i wsp., 2022 Brain Sciences |
1 miesiąc, 2 × 20 min dziennie, 20 Hz 30 osób z bezsennością pierwotną, stymulacja muszli ucha vs okolicy przyusznej, RCT podwójnie ślepe |
Skuteczność (spadek PSQI o ≥50%) 73% vs 27% (p = 0,027); bez różnic w lęku i depresji; bez powikłań. | Lepszy sen u większości leczonych. | ★★★ |
| Jackowska i wsp., 2022 Autonomic Neuroscience |
2 tygodnie Dorośli z populacji ogólnej, randomizowane badanie z sham |
Poprawa ogólnej jakości snu po 2 tygodniach (wg tytułu i wniosków; szczegółowe liczby – w pełnym tekście). | Lepszy sen u osób bez rozpoznania. | ★★ |
| Hartley i wsp., 2023 Neuromodulation |
8 tygodni, 1 h raz w tygodniu, cymba concha 15 osób z ciężkim, lekoopornym zespołem niespokojnych nóg, badanie pilotażowe bez kontroli |
IRLS 31,9 → 24,6 (p = 0,0003); poprawa u 10 z 15 osób; lepsza jakość życia, mniej lęku i depresji; aktygrafia bez zmian. | Nowa opcja przy lekoopornym zespole niespokojnych nóg. | ★ |
| Srinivasan i wsp., 2024 (pracownicy ochrony zdrowia) Work |
4 tygodnie, 3 × 30 min w tygodniu 42 starszych pracowników ochrony zdrowia z lękiem i bezsennością, taVNS vs relaksacja Jacobsona |
Istotna poprawa jakości snu i spadek lęku po 4 tygodniach (p = 0,001), większa niż w grupie relaksacji. | Mniej lęku i lepszy sen u przeciążonych pracowników. | ★★ |
| Black i wsp., 2023 Frontiers in Psychiatry |
2 tygodnie, 1 h co wieczór 12 dzieci i nastolatków 7–16 lat z ASD i lękiem (11 w analizie), badanie otwarte, stymulacja w domu przez opiekunów – badanie w grupie: autyzm (ASD); objaw oceniany obok głównego celu |
Lęk: CASI-R 56,2 → 47,9 i PRAS-ASD 38,2 → 24,0 (ok. −37%); mniejsza senność w dzień (CASQ 36,1 → 31,6); u 6 z 11 poprawa lęku w ocenie rodzica i lekarza; 88,5% sesji wykonanych; łagodne działania niepożądane. | Mniej lęku na co dzień i lepszy sen; stymulację można prowadzić w domu, przed snem. | ★ |
| Dolcini i wsp., 2025 Clinical and Experimental Rheumatology |
4 tygodnie, 5 × 30 min w tygodniu 18 osób z fibromialgią, badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej – badanie w grupie: ból przewlekły i fibromialgia; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejszy zasięg bólu (WPI, p = 0,004), niższy wynik rFIQ (p = 0,02) i lepszy sen (PSQI, p = 0,02); BDNF bez zmian. | Mniej bólu i lepszy sen – wymaga potwierdzenia z sham. | ★ |
| Yang i wsp., 2024 (RCT, neuropatia po chemioterapii) |
ok. 10 dni 27 osób z bolesną neuropatią po chemioterapii, RCT z sham – badanie w grupie: ból przewlekły i fibromialgia; objaw oceniany obok głównego celu |
Istotnie mniejszy ból (NRS) i lepszy sen (AIS) niż po sham; po 30 dniach lepsza jakość życia psychicznego. | Mniej pieczenia i bólu stóp i dłoni, lepszy sen. | ★★ |
| Marsal i wsp., 2020 EULAR (abstrakt) |
12 tygodni 30 osób z RZS, stymulacja uszna, bez sham – badanie w grupie: ból przewlekły i fibromialgia; objaw oceniany obok głównego celu |
Budzenie przez ból w nocy −70%, trudności z zasypianiem −64%. | Mniej bólu w nocy, lepszy sen. | ★ |
| Li J. i wsp., 2026 International Journal of Surgery |
4 tygodnie 54 osoby z dyspepsją czynnościową i zaburzeniami snu, RCT z kontrolą (stymulacja poza nerwem błędnym) – badanie w grupie: zaparcia, jelito drażliwe, zapalenia jelit; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejsze objawy dyspepsji (NDIS) i lepszy sen (PSQI); mniej lęku i depresji; więcej prawidłowych fal żołądka, wyższa melatonina. | Lepsze trawienie i sen jednocześnie. | ★★★ |
| Bottari i wsp., 2024 Journal of Sleep Research |
1 h przy zgaszeniu światła, 2 noce 13 weteranów z PTSD, stymulacja tragusa vs płatka (sham), polisomnografia – badanie w grupie: lęk i PTSD; objaw oceniany obok głównego celu |
Więcej snu głębokiego N3, mniej niestabilności snu (CAP), wyższa aktywność przywspółczulna w nocy; nieco krótszy całkowity sen. | Sygnał głębszego, stabilniejszego snu w PTSD. | ★ |
| Wang i wsp., 2022 Brain Stimulation |
24 tygodnie 60 osób z MCI (52 w analizie), RCT z sham – badanie w grupie: MCI i choroba Alzheimera; objaw oceniany obok głównego celu |
Lepsza ogólna sprawność poznawcza (MoCA-B) niż po sham; sygnały poprawy pamięci słownej i snu. | Dłuższe zachowanie samodzielności. | ★★★ |
| Do, Evancho i Tyler, 2025 Scientific Reports |
2 tygodnie, co noc, obustronnie Kobiety z rakiem piersi i bezsennością, badanie otwarte – badanie w grupie: choroby nowotworowe; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejsze nasilenie bezsenności, krótsze zasypianie, lepsza efektywność snu, mniej wybudzeń, mniejsze zmęczenie i objawy depresji; wzrost HRV. | Sygnał w bezsenności onkologicznej. | ★ |
| Majaczenie pooperacyjne, 2026 Clinical Interventions in Aging |
Podczas operacji 150 seniorów, RCT – badanie w grupie: okres okołooperacyjny u seniorów; objaw oceniany obok głównego celu |
Majaczenie 12% vs 25,3%; lepszy sen przez 3 noce po operacji. | O połowę mniejsze ryzyko splątania po zabiegu. | ★★★ |
| MSA-C – opis przypadku, 2024 Frontiers in Neuroscience |
12 miesięcy, 40 min dziennie, 20 dni w miesiącu 65-letnia pacjentka z zanikiem wieloukładowym typu móżdżkowego – badanie w grupie: choroba Parkinsona; objaw oceniany obok głównego celu |
SARA 13 → 10,5, UMSARS 28 → 23, PSQI 19 → 6, HAMA 13 → 3, HAMD 7 → 4. | Mniej ataksji, lepszy sen, mniej lęku – w chorobie bez skutecznego leczenia. | ★ |
| Bezsenność po udarze – opis przypadku Frontiers in Neurology (przegląd 2025) |
4 tygodnie, 2 × 30 min dziennie w domu 64-letni mężczyzna z bezsennością po udarze opornej na leki – badanie w grupie: udar mózgu; objaw oceniany obok głównego celu |
PSQI 13 → 8, efekt utrzymany po 3 miesiącach. | Lepszy sen po udarze bez dodatkowych leków. | ★ |
| Wang i wsp., 2021 Frontiers in Psychiatry |
b.d. 114 mężczyzn uzależnionych od alkoholu, taVNS obu muszli vs grupa kontrolna – badanie w grupie: uzależnienia i zespoły odstawienne; objaw oceniany obok głównego celu |
Istotnie niższe wyniki depresji (SDS) i lepszy sen (PSQI) niż w grupie kontrolnej; wzrost BDNF. | Lepszy nastrój i sen po odstawieniu alkoholu – mniejsze ryzyko nawrotu. | ★★ |
| Tarn i wsp., 2019 Neuromodulation |
ok. 26 dni, 2 × dziennie 15 kobiet z pierwotnym zespołem Sjögrena, szyjna nVNS (gammaCore), bez grupy sham – badanie w grupie: stany zapalne; objaw oceniany obok głównego celu |
Istotnie mniejsze zmęczenie (Pro-F) i senność (ESS) w 3 wizytach; spadek IL-6, IL-1β, TNF-α i innych cytokin po stymulacji LPS. Kontynuacja: RCT z sham (Tarn 2023, Neuromodulation). | Sygnał w zmęczeniu przy chorobie autoimmunologicznej – inna metoda (szyjna). | ★ (inna metoda) |
| Li i wsp., 2025 JAMA Dermatology |
3 tygodnie, 30 min dziennie, 30 Hz, 200 µs; obserwacja 24 tygodnie 72 osoby z trądzikiem różowatym rumieniowo-naczyniowym (93% kobiet), RCT z sham, podwójnie ślepe – cel drugorzędowy badania |
Mniej lęku niż przy sham (różnica −5,42; p < 0,001) i mniej zaburzeń snu i zmęczenia; efekt utrzymany do 24 tygodni. | Lepszy sen i mniej lęku – także u osób bez rozpoznanego zaburzenia psychicznego. | ★★★ |
| Polini i Budai, 2024 Cranio |
4 sesje 10 osób z bruksizmem sennym, polisomnografia, bez grupy kontrolnej |
Mniejszy wskaźnik tonicznego zgrzytania i krótszy czas skurczu mięśni żucia; wzrost napięcia nerwu błędnego (HRV). | Mniej zaciskania zębów w nocy. | ★ |
| Pan Y. i wsp., 2025 (TARGET-NT1) Neurotherapeutics |
12 tygodni, 2 × 30 min dziennie 60 osób z narkolepsją typu 1, RCT z sham, podwójnie ślepe |
Dłuższe utrzymanie czuwania w teście MWT o 3,09 min (p = 0,0041); mniejsza senność (ESS −3,03), mniej objawów narkolepsji i depresji (HAMD −2,5). | Mniej senności w dzień w narkolepsji. | ★★★ |
| Yeom i wsp., 2025 Sleep Medicine |
6 tygodni, 30 min dziennie 40 osób z przewlekłą bezsennością, RCT z sham, podwójnie ślepe |
Większa poprawa PSQI (d = −1,21; p = 0,009) i ISI (−7,6 vs −4,25 pkt; p = 0,023); dłuższy całkowity czas snu i lepsza jakość życia; brak istotnych działań niepożądanych. | Lepszy sen i samopoczucie. | ★★★ |
| Zhang L. i wsp., 2023 Brain Sciences |
4 tygodnie, tragus lewego ucha 100 osób z bezsennością na dużej wysokości, RCT: tVNS vs sham vs CBT-I |
Większy spadek PSQI, ISI i lęku (GAD-7); w polisomnografii krótsze zasypianie i dłuższy sen głęboki. | Lepszy sen i mniej lęku. | ★★★ |
| Jiao i wsp., 2020 Evid Based Complement Alternat Med |
4 tygodnie, 40 sesji 72 osoby z bezsennością, taVNS vs stymulacja poza nerwem błędnym |
Poprawa PSQI, senności, zmęczenia, depresji i lęku względem stanu wyjściowego – ale bez istotnej różnicy względem grupy kontrolnej. | Wynik mieszany. | ★★ (bez przewagi) |
| Subramoniam i wsp., 2024 Sleep (abstrakt) |
7 dni, 15 min wieczorem przed snem 20 zdrowych dorosłych, crossover z sham |
Mniej wybudzeń w nocy (WASO −17 min, p = 0,004), wyższa efektywność snu; bez zmian w samoocenie. | Stymulacja wieczorem (przed snem, nie w trakcie) poprawiła sen. | ★ (abstrakt) |
| McIntire i wsp., 2021 Communications Biology |
1 sesja Szyjna tcVNS przy deprywacji snu |
Lepsze utrzymanie uwagi, mniej zmęczenia. | Mniej „mgły mózgowej” i senności po złej nocy. | ★★ |
| Zhao i wsp., 2023 Behavioural Brain Research |
1 sesja 35 osób po 24 h bez snu |
Lepsza dokładność pamięci roboczej. | Po nieprzespanej nocy łatwiej się skupić. | ★★ |
| Aranow i wsp., 2021 Annals of the Rheumatic Diseases |
4 dni 18 osób z toczniem, RCT z sham |
Istotnie mniej bólu i zmęczenia vs sham, efekt do 12. dnia. | Mniej bólu przy porannym rozruszaniu się, więcej sił. | ★★★ |
| Bretherton i wsp., 2019 Aging |
2 tygodnie, 15 min dziennie 29 osób 55+ |
Lepsza równowaga autonomiczna, poprawa części wskaźników jakości życia, nastroju i snu. | Spokojniejszy sen i lepsze samopoczucie po 15 minutach dziennie. | ★ |
| Hein i wsp., 2013 J Neural Transmission |
2 tygodnie 37 osób z depresją, RCT z sham |
Wyraźna poprawa w samoocenie depresji (BDI). Depresja jest wskazaniem zarejestrowanym tVNS®-E. | Więcej energii i chęci do działania. | ★★ |
| Zhang i wsp., 2024 J Affective Disorders |
14 dni 30 osób z PD i lękiem, RCT z sham |
Istotnie mniejszy lęk (HAMA) niż po sham. | Mniej napięcia, spokojniejsze wychodzenie z domu. | ★★★ |
| Wang i wsp., 2026 Neurotherapeutics |
3 tygodnie 49 osób z PD, RCT z sham |
Lepszy sen (PDSS-2) niż po sham. | Mniej nocnych wybudzeń, więcej energii w dzień. | ★★★ |
| Zhang i wsp., 2024 JAMA Network Open |
8 tygodni 72 osoby z przewlekłą bezsennością, RCT z sham |
Klinicznie znacząca poprawa jakości snu (PSQI), utrzymana w obserwacji. | Szybsze zasypianie, mniej budzenia się w nocy. | ★★★ |
| Rong i wsp., 2016 J Affective Disorders |
4–12 tygodni Duża depresja |
Wyraźniejsza poprawa nastroju niż po sham po 4 tygodniach, narastająca do 12. tygodnia. | Powrót zainteresowania codziennymi sprawami. | ★★ |
| Xu i wsp., 2026 Frontiers in Neurology |
12 tygodni 60 osób z MCI, RCT z sham |
Mniej objawów lęku i depresji tylko w grupie aktywnej. | Mniej niepokoju i przygnębienia. | ★★★ |
| Lyu i wsp., 2026 Frontiers in Medicine |
b.d. Opis przypadku, taVNS + akupunktura |
Poprawa w przewlekłej bezsenności poporodowej z zaburzeniami nastroju. | Niski priorytet – pojedynczy przypadek. | ★ |
★★★ RCT z sham · ★★ małe badanie kontrolowane, crossover lub inna populacja · ★ pilotaż, opis przypadku, abstrakt. Bez przewagi nad sham: Jiao 2020 (sen), PAuSing-pCF 2026 (zmęczenie po COVID); w PD (Wang 2026) brak przewagi w depresji i zmęczeniu.
Informacja
Zaburzenia snu i lękowe nie są zarejestrowanymi wskazaniami tVNS®-E (zarejestrowana jest depresja). Badania prowadzono różnymi urządzeniami i mają charakter informacji naukowej.
Pełna baza badań