tVNS w zaburzeniach lękowych i PTSD
W RCT z sham tVNS zmniejszała lęk u osób z chorobą Parkinsona, a stymulacja szyjna przez 3 miesiące zmniejszyła objawy PTSD o 31% bardziej niż sham. Nowe badanie u ratowników z 11 września pokazało poprawę w ocenie klinicysty u 40% vs 28,5% przy sham. W uogólnionym lęku są dotąd badania bez grupy sham.
39publikacji
−31%objawy PTSD vs sham (3 mies.)
40% vs 28,5%poprawa CAPS-5 o ≥10 pkt vs sham
14 dnimniej lęku w PD vs sham
Publikacje
| Publikacja | Czas i grupa | Zaobserwowano | Co to daje na co dzień | Dowód |
|---|---|---|---|---|
| Azabou i wsp., 2026 Scientific Reports |
8 tygodni, 1 sesja po 1 h tygodniowo 17 pacjentów z long COVID, otwarte badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej |
Objawy autonomiczne (COMPASS-31) spadły z 33,71 do 13,78 (p < 0,0001); objawy stresu pourazowego (PCL-5) z 25,76 do 19,47 (p = 0,028); wynik poznawczy (COGBAT) wzrósł z 37,71 do 49,41 (p = 0,011). Bez zdarzeń niepożądanych. | Mniej objawów układu autonomicznego i lepsza koncentracja po long COVID. | ★ (pilotaż) |
| Qi i wsp., 2025 BMC Medicine |
4 tygodnie 70 osób z bezsennością pierwotną (67 ukończyło), taVNS vs sham, RCT z fMRI |
Istotnie większy spadek PSQI, ISI i skali lęku SAS niż po sham; wyjściowa łączność przodomózgowia podstawnego z korą wzrokową przewidywała odpowiedź na leczenie. | Lepszy sen i mniej lęku przy bezsenności. | ★★★ |
| Park i wsp., 2025 Applied Sciences |
4 tygodnie, 30 min dziennie, 7 dni w tygodniu 18 młodych zawodniczek strzelectwa (po 9), stymulacja nerwu błędnego vs grupa kontrolna, RCT |
Mniejszy stres (p < 0,01), lęk poznawczy (p < 0,001), lęk somatyczny (p < 0,01) i objawy depresyjne (p < 0,01) oraz większa pewność siebie (p < 0,001) niż w grupie kontrolnej (interakcja grupa × czas; dane ze streszczenia). | Mniej stresu i lęku startowego oraz większa pewność siebie. | ★★ (zdrowi) |
| Zou i wsp., 2025 Brain Stimulation |
12 tygodni, 2 × 30 min dziennie, muszla uszna, 20 Hz 30 osób z AIDS i objawami depresyjnymi (po 15; ukończyło 29), taVNS vs sham (zewnętrzny brzeg ucha), RCT podwójnie zaślepione, równolegle terapia antyretrowirusowa |
Depresja (HAMD-17) po 12 tygodniach 6,20 vs 11,42 po sham (różnica 5,22 pkt; 95% CI 1,94–8,50; p = 0,0022); lęk (HAMA) 8,27 vs 13,53 (p = 0,042); jakość życia (WHOQOL-HIV BREF) 86,76 vs 71,41 (p = 0,0004); w HRV wzrost HF i spadek LF/HF. | Mniej depresji i lęku oraz lepsza jakość życia przy AIDS. | ★★★ |
| Austelle i wsp., 2025 Neuromodulation |
9 sesji: w 3 kolejne dni albo w 1 dzień 10 pacjentów oddziału psychiatrycznego z depresją i lękiem, badanie otwarte, 2 schematy dawkowania |
PHQ-9 −6,00 ± 7,57, BDI −11,00 ± 11,59 i BAI −9,40 ± 10,52 względem początku (p < 0,05); GAD-7 również niższy (p < 0,05). | Mniej objawów depresji i lęku w ciągu kilku dni hospitalizacji. | ★ (pilotaż) |
| Wygaszanie pamięci lękowej, 2025 Cerebral Cortex |
1 sesja 40 zdrowych osób, taVNS vs sham, EEG i przewodnictwo skóry |
Mniejsza reakcja przewodnictwa skóry na bodźce kojarzone z zagrożeniem i mniejsza amplituda LPP w EEG. | Słabsza reakcja na wyuczony lęk – kierunek dla terapii lęku. | ★★ (zdrowi) |
| Bruksizm – RCT, 2025 Effectiveness of taVNS in Bruxism: RCT, single-blind (PubMed) |
8 tygodni 40 osób z bruksizmem, taVNS + ćwiczenia Rocabado vs same ćwiczenia, RCT pojedynczo zaślepione |
Większa poprawa jakości życia związanej ze zdrowiem jamy ustnej, mniejszy stres oraz mniejsza spoczynkowa aktywność, napięcie i sztywność mięśni żwaczy niż przy samych ćwiczeniach. | Mniej zaciskania zębów i napięcia szczęk, mniej stresu. | ★★ |
| Bottari i wsp., 2025 Sleep |
3 noce, 1 h stymulacji przy zasypianiu 21 weteranów z PTSD (z łagodnym urazem mózgu lub bez), różne parametry tVNS vs sham, polisomnografia |
Wariant 20 Hz, 100 µs zwiększył udział snu głębokiego N3 i poprawił reakcję przestrachu następnego dnia w porównaniu ze sham; był też najlepiej tolerowany. | Głębszy sen i mniejsza nadmierna czujność w PTSD. | ★★ |
| Ferreira i wsp., 2024 Frontiers in Integrative Neuroscience |
1 tydzień; obserwacja 2 tygodnie 42 studentów z podwyższonym lękiem, taVNS vs sham, RCT podwójnie ślepe |
Istotny spadek lęku (BAI) i napięcia mięśni żwaczy w spoczynku; efekt utrzymany 2 tygodnie po zakończeniu. | Mniej lęku i zaciskania szczęk. | ★★★ |
| Srinivasan i wsp., 2024 (pracownicy ochrony zdrowia) Work |
4 tygodnie, 3 × 30 min w tygodniu 42 starszych pracowników ochrony zdrowia z lękiem i bezsennością, taVNS vs relaksacja Jacobsona |
Istotna poprawa jakości snu i spadek lęku po 4 tygodniach (p = 0,001), większa niż w grupie relaksacji. | Mniej lęku i lepszy sen u przeciążonych pracowników. | ★★ |
| Burger i wsp., 2016 Neurobiology of Learning and Memory |
1 sesja w trakcie wygaszania 31 zdrowych osób, warunkowanie lęku, tVNS vs sham, RCT |
Szybsze świadome wygaszanie lęku (oczekiwanie bodźca), ale bez lepszego utrwalenia po 24 h. | Wskazówka dla terapii ekspozycyjnej – efekt krótkotrwały. | ★★ (zdrowi) |
| Burger i wsp., 2018 Scientific Reports |
1 sesja 85 zdrowych osób, lęk przed pająkami (warunkowanie), tVNS vs sham |
Wynik negatywny: brak szybszego wygaszania lęku ani w fizjologii, ani w ocenach; autorzy wskazują na potrzebę lepszego doboru natężenia. | Nie potwierdzono wcześniejszego efektu. | ★★ (negatywne) |
| Genheimer i wsp., 2017 Scientific Reports |
1 sesja w trakcie wygaszania 75 zdrowych osób, warunkowanie lęku w wirtualnej rzeczywistości, tVNS vs sham vs brak stymulacji |
Wynik negatywny: tVNS nie wpłynęła na wygaszanie ani na nawrót lęku. | Pojedyncza sesja może nie wystarczyć. | ★★ (negatywne) |
| Melis i wsp., 2020 Psychiatria Danubina |
9 tygodni, 4 h dziennie 15 kobiet z zaburzeniami odżywiania, badanie otwarte |
Lęk (BAI) 24,7 → 13,8; depresja (HAMD) 18,3 → 9,1. | Mniej lęku w zaburzeniach odżywiania. | ★ |
| Black i wsp., 2023 Frontiers in Psychiatry |
2 tygodnie, 1 h co wieczór 12 dzieci i nastolatków 7–16 lat z ASD i lękiem (11 w analizie), badanie otwarte, stymulacja w domu przez opiekunów – badanie w grupie: autyzm (ASD); objaw oceniany obok głównego celu |
Lęk: CASI-R 56,2 → 47,9 i PRAS-ASD 38,2 → 24,0 (ok. −37%); mniejsza senność w dzień (CASQ 36,1 → 31,6); u 6 z 11 poprawa lęku w ocenie rodzica i lekarza; 88,5% sesji wykonanych; łagodne działania niepożądane. | Mniej lęku na co dzień i lepszy sen; stymulację można prowadzić w domu, przed snem. | ★ |
| Ból po złamaniu – opis przypadku Frontiers in Neuroscience |
2 tygodnie Pacjent po stabilizacji zewnętrznej obustronnych otwartych złamań podudzi – badanie w grupie: ból przewlekły i fibromialgia; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejszy ból i lęk, mniejsza wrażliwość na ból, mniej leków przeciwbólowych. | Wsparcie leczenia bólu pooperacyjnego. | ★ |
| Xu i wsp., 2026 Frontiers in Neurology |
12 tygodni 60 osób z MCI, RCT z sham – badanie w grupie: depresja; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniej objawów depresji i lęku tylko w grupie aktywnej. | Lepszy nastrój u osób z zaburzeniami pamięci. | ★★★ |
| Li J. i wsp., 2026 International Journal of Surgery |
4 tygodnie 54 osoby z dyspepsją czynnościową i zaburzeniami snu, RCT z kontrolą (stymulacja poza nerwem błędnym) – badanie w grupie: zaparcia, jelito drażliwe, zapalenia jelit; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejsze objawy dyspepsji (NDIS) i lepszy sen (PSQI); mniej lęku i depresji; więcej prawidłowych fal żołądka, wyższa melatonina. | Lepsze trawienie i sen jednocześnie. | ★★★ |
| Lee i wsp., 2025 Complementary Therapies in Medicine |
metaanaliza 6 RCT, 716 osób z dyspepsją czynnościową – badanie w grupie: zaparcia, jelito drażliwe, zapalenia jelit; objaw oceniany obok głównego celu |
Poprawa objawów, jakości życia, lęku i depresji względem sham (umiarkowana pewność dowodów); bez poważnych działań niepożądanych; typowo 20–25 Hz, 2× dziennie, 2–4 tygodnie. | Zbiorczo: skuteczna i bezpieczna w dyspepsji. | ★★ |
| Zhu i wsp., 2021 Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol |
2 tygodnie 36 osób z dyspepsją czynnościową, taVNS vs sham – badanie w grupie: zaparcia, jelito drażliwe, zapalenia jelit; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniej objawów dyspepsji, lęku i depresji; lepsza akomodacja żołądka i rytm elektryczny żołądka. | Żołądek lepiej przyjmuje posiłek. | ★★ |
| Badanie RCT, Turcja, 2025/2026 (Elsevier; NCT06146569) |
2 cykle miesiączkowe 34 kobiety z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem, RCT z sham (1:1) – badanie w grupie: pierwotne bolesne miesiączkowanie (ginekologia); objaw oceniany obok głównego celu |
Mniejszy ból i objawy miesiączkowe, poprawa sprawności (test 6-minutowego marszu); oceniano też lęk i funkcjonowanie. | Mniej bólu w dni miesiączki i lepsze funkcjonowanie. | ★★★ |
| Ma i wsp., 2025 Frontiers in Neurology |
24 tygodnie 40 osób z padaczką i migreną, RCT z kontrolą – badanie w grupie: przewlekła migrena; objaw oceniany obok głównego celu |
Mniej napadów migreny (p = 0,002) i padaczki (p = 0,004), mniej lęku i depresji. | Mniej dni z migreną u osób z padaczką. | ★★★ |
| MSA-C – opis przypadku, 2024 Frontiers in Neuroscience |
12 miesięcy, 40 min dziennie, 20 dni w miesiącu 65-letnia pacjentka z zanikiem wieloukładowym typu móżdżkowego – badanie w grupie: choroba Parkinsona; objaw oceniany obok głównego celu |
SARA 13 → 10,5, UMSARS 28 → 23, PSQI 19 → 6, HAMA 13 → 3, HAMD 7 → 4. | Mniej ataksji, lepszy sen, mniej lęku – w chorobie bez skutecznego leczenia. | ★ |
| Li i wsp., 2025 JAMA Dermatology |
3 tygodnie, 30 min dziennie, 30 Hz, 200 µs; obserwacja 24 tygodnie 72 osoby z trądzikiem różowatym rumieniowo-naczyniowym (93% kobiet), RCT z sham, podwójnie ślepe, jeden ośrodek – badanie w grupie: trądzik różowaty (dermatologia); objaw oceniany obok głównego celu |
CEA 1,56 vs 2,47 przy sham (różnica −0,92; p < 0,001); mniej napadowego zaczerwienienia; mniej lęku (−5,42) i depresji (−6,22; oba p < 0,001), zaburzeń snu, migreny i zmęczenia; działania niepożądane 5,6% vs 8,3%. | Mniej czerwienienia się i lepsze samopoczucie – bez leków na skórę. | ★★★ |
| Wittbrodt i wsp., 2021 Psychosomatic Medicine |
pojedyncze sesje z odsłuchem traumy 22 osoby z PTSD, szyjna tcVNS vs sham, PET |
Większa aktywacja przedniego zakrętu obręczy i hipokampa podczas wspomnień traumy – kierunek odwrotny do zmian w PTSD. | Badanie mechanizmu – nie dowód skuteczności w codziennym życiu. | ★★ (inna metoda) |
| Choudhary i wsp., 2023 J Affective Disorders |
3 miesiące, 2 × dziennie w domu 15 osób z PTSD, szyjna tcVNS vs sham |
Odtwarzanie tekstu z pamięci lepsze o 91% w grupie aktywnej (p = 0,03); bez zmian przy sham. | Lepsza pamięć – inna metoda (szyjna). | ★★ (inna metoda) |
| Bottari i wsp., 2024 Journal of Sleep Research |
1 h przy zgaszeniu światła, 2 noce 13 weteranów z PTSD, stymulacja tragusa vs płatka (sham), polisomnografia |
Więcej snu głębokiego N3, mniej niestabilności snu (CAP), wyższa aktywność przywspółczulna w nocy; nieco krótszy całkowity sen. | Sygnał głębszego, stabilniejszego snu w PTSD. | ★ |
| Cuberos Paredes i wsp., 2025 Physiological Reports |
1 sesja, 30 min 12 zdrowych dorosłych, crossover z sham, test stresu |
Kortyzol w ślinie podczas stresu 49,5% vs 106% wartości wyjściowej przy sham (p < 0,05). | Łagodniejsza reakcja hormonalna na stres. | ★★ (zdrowi) |
| Priya i wsp., 2024 Indian J Physiother Occup Ther |
4 tygodnie, 4 × 30 min w tygodniu, z terapią poznawczo-behawioralną 20 osób z objawami OCD po COVID-19, porównanie z samą terapią |
Większe zmniejszenie objawów OCD w grupie z taVNS (p = 0,001). | Sygnał wsparcia psychoterapii w natręctwach. | ★ |
| Szeska i wsp., 2020 Scientific Reports |
kilka dni treningu wygaszania Osoby zdrowe, warunkowanie lęku, tVNS vs sham |
tVNS w trakcie wygaszania ułatwiła hamowanie reakcji lękowych, utrwalenie pamięci wygaszenia i zapobiegła powrotowi lęku. | Kierunek: wzmocnienie terapii ekspozycyjnej w zaburzeniach lękowych. | ★★ (zdrowi) |
| Srinivasan i wsp., 2024 Work |
4 tygodnie, 4 × 30 min w tygodniu 60 emerytowanych nauczycieli z lękiem, taVNS vs relaksacja Jacobsona |
Spadek GAD-7 i kortyzolu w ślinie w obu grupach (p < 0,001), większy przy taVNS. | Mniej lęku i niższy kortyzol u starszych osób. | ★★ |
| Pihlaja i Hartikainen, 2025 NeuroImage: Reports |
1 sesja 27 osób z wypaleniem i 24 bez, tVNS vs sham |
Szybsze przetwarzanie przy hamowaniu reakcji (krótsza latencja N2–P3); mniej błędów u osób bez wypalenia. | Sygnał wsparcia funkcji wykonawczych. | ★★ |
| Jackowska, Koenig, Cibulcova i wsp., 2025 Biological Psychology |
14 dni, 4 h dziennie, tragus 70 dorosłych z populacji ogólnej, RCT z sham, pojedynczo zaślepione |
Przewaga nad sham w zmniejszeniu lęku i odczuwanego stresu (w grupie wczesnej); bez efektu na objawy depresji. | Protokół 4 h dziennie zmniejsza stres i lęk także u osób bez rozpoznania. | ★★ |
| Lamb i wsp., 2017 Frontiers in Medicine |
1 sesja 22 weteranów (PTSD z urazem mózgu i zdrowi), taVNS vs sham |
Lepsze napięcie nerwu błędnego i złagodzona reakcja na bodziec wywołujący przestrach. | Mniej „podskakiwania” na hałas. | ★★ |
| Gurel i wsp., 2020 Neurobiology of Stress |
3 dni 25 osób z PTSD, szyjna tcVNS, RCT z sham |
Tętno −5,7% i mniejsza reakcja współczulna na stres traumatyczny. | Szybsze wyjście z trybu walki lub ucieczki. | ★★★ (inna metoda) |
| Zhang i wsp., 2024 J Affective Disorders |
14 dni 30 osób z PD i lękiem, RCT z sham |
Istotnie mniejszy lęk (HAMA) niż po sham. | Mniej napięcia, spokojniejsze wychodzenie z domu. | ★★★ |
| Ratownicy WTC, 2026 Int J Environ Res Public Health |
8 tygodni, 15 min dziennie 32 ratowników z 11 września z PTSD, RCT z sham, podwójnie ślepe |
Spadek CAPS-5 o ≥10 pkt u 40% vs 28,5% przy sham; bez istotnych różnic w samoocenie. | Krótka codzienna sesja w domu jest akceptowana przez pacjentów z PTSD. | ★★ |
| Bremner i wsp., 2021 J Affective Disorders Reports |
3 miesiące, 2× dziennie 20 osób z PTSD, szyjna tcVNS, RCT z sham |
Objawy PTSD o 31% mniejsze niż po sham (p = 0,013); mniej nadmiernego pobudzenia i lęku somatycznego. | Mniej drażliwości i napięcia w ciele. | ★★★ (inna metoda) |
| iWAVE, 2025 Neuromodulation |
przyspieszony protokół, 1 lub 3 dni Pacjenci oddziału psychiatrycznego z depresją i lękiem, badanie otwarte |
GAD-7 −5,9, BAI −9,4, PHQ-9 −6,0 (p < 0,05). | Szybkie złagodzenie lęku w warunkach szpitalnych. | ★ |
| GAD – terapia domowa, 2026 medRxiv (preprint) |
b.d. 34 osoby z umiarkowanym i ciężkim uogólnionym lękiem, bez grupy kontrolnej |
Poprawa w ocenie klinicysty (HAM-A) i w BAI; większy wzrost HRV wiązał się z większym spadkiem lęku; GAD-7 bez istotnej zmiany. | Terapia domowa jest wykonalna; HRV może wskazać, kto skorzysta. | ★ (preprint) |
★★★ RCT z sham · ★★ małe badanie kontrolowane, crossover lub inna populacja · ★ pilotaż, opis przypadku, abstrakt. Bez istotnej przewagi w samoocenie objawów: badanie u ratowników WTC (2026). Badania Gurel 2020 i Bremner 2021 dotyczą stymulacji szyjnej.
Informacja
Lęk i PTSD nie są zarejestrowanymi wskazaniami tVNS®-E. Dane mają charakter informacji naukowej.
Pełna baza badań